Một số bạn có hỏi tôi rằng ” sao không thấy thầy kể gì về giải toàn quốc năm 2001?” . Tôi  thât lấy làm tiếc rằng tôi không nhớ gì nhiều về giải này vì tôi thua liểng xiểng! Mong các ban thông cảm nhé. Tuy nhiên tôi cũng “ráng” lục trí nhớ mấy điều sau:

– Đây là giải vô địch Việt Nam chính thức lần đầu tiên (hai năm trước chỉ là giải kỳ thủ mạnh tuyển chọn tham dự giải vô địch Amateur thế giới). Tại giải này Hoàng Nam Thắng lên ngôi vô địch sau trận thắng quyết định với Trần Trung Tín.

-Trong các trận thua của tôi thì tôi nhớ nhất là thua Đoàn Vũ Chung (Hà Nội) trong một thế trận tôi có nhiều ưu thế và trận thua này khiến tôi “nản chí” và đi luôn.

-Giải đánh tại trường cấp I hồi xưa tôi học đó là trường Lê Quý Đôn Quận 3.

Ảnh: Đoàn Vũ Chung đang thi đấu với Ngô Quốc Huy tại giải TQ 2001

Ảnh: Kỳ thủ Hoàng Nam Thắng (trái) tại giải cờ vây toàn quốc 2011.

Gần đây một số bạn trẻ có gặp tôi tâm sự và có dự định ngoài thú chơi cờ sẽ dạy cờ vây.  Và bài viết này tôi muốn chia sẻ với các bạn những tâm tư và kinh nghiệm thực tế hơn mười năm “dạy ít chơi nhiều” của tôi.

1.Dạy cờ vây trước tiên phải có tấm lòng:

Mới nghe thì có vẻ đạo đức và giáo điều quá có phải không? Đi dạy làm thầy đương nhiên là phải như vậy rồi! Nhưng với cờ vậy thì tôi thấy cần thiết vẫn phải nhấn mạnh lại điều này!

Chúng ta ai nấy đều biết cờ vậy thực sự là một trò chơi trí tuệ “khó nuốt”, tính “trừu tượng” và tính chiến lược của nó cao quá, đòn thế thì đa dạng. Thế nên khi bướ c vào dạy chúng ta sẽ bắt gặp rất nhiều các tình huống “ngô nghê” của học viên.  Có những điều rất “đơn giản” nhưng dạy mãi học viên vẫn không nhớ , không nhận ra hoặc đi sai. Và ở đây cần một tấm lòng! Các bạn cần nhớ rằng không phải ai cũng như ta. Chúng ta cần phải thấy bản thân học viên (dù trí não ở mức dưới trung bình đi nữa) đến với ta và ngồi bên bàn cờ chịu khó suy nghĩ là một điều đáng quý lắm rồi.

Bản thân tôi cũng đã vi phạm “nguyên tắc” này nhiều lần. Tôi nhớ có lần dạy ở Nhà thiếu nhi TP, hai em học sinh chơi cờ với nhau và xuất hiện một tình huống cờ mà tôi cho là quá đơn giản, ai cũng phải nghĩ ra và đi chỗ đó, nước đi 100%…thế nhưng bé gái đó lại đi sai. Bực và thất vọng quá tôi vừa chỉ tay vào chỗ nước đúng vừa thốt lên: “Pó tay em luôn! Sao không đi nước này.”  Nói xong tôi chợt giật mình vì biết mình lỡ lời rồi và tôi đọc thấy ở em gái đó một chút ngượng nghịu và đượm buồn. Tối hôm đó về nhà tôi không sao ngủ được, tự dằn vặt mình vì câu nói thiếu kiềm chế trên.

2.Không giảng nhiều, chỉ nêu vấn đề, đặt câu hỏi và để học viên suy nghĩ:

Tôi nghĩ đây cũng là phương pháp chung để dạy và học thành công. Có như vậy thì học viên mới nhớ và tiếp thu kiến thức hiệu quả được.

Làng cờ vây ai cũng biết đến thầy Lee Pro 8p Korea hiện đang dạy cờ tại TP.HCM và Hà Nội. Thầy Lee xuất thân từ Viện cờ Kon-Kap-Kong một viện cờ nổi tiếng tại Seoul chuyên cho “ra lò” các Pro hàng đầu tại Hàn Quốc trong đó nổi bất nhất là Lee – Se – Dol 9p. Và những phương pháp đào tạo Pro tại viện cờ này cũng được thầy sử dụng khi dạy cờ tại Việt Nam. Học với thầy Lee, bạn phải có một tinh thần tập trung cao độ và xác định mình học để giỏi chứ không phải để biết. Đầu tiên bạn sẽ được thầy giao khoảng 4-8 bài tập chiến thuật và ngồi tự giải. Nên nhớ là bạn chỉ được nghĩ chứ không được tay cầm cờ đi thử nghiệm. Một yếu tố rất “chua” là các bài tập này chỉ gọn lỏn một câu “Đen đi đâu?”. Nó đòi hỏi là bạn vừa phải xác định được vấn đề và vừa phải giải đúng. Nhiều bạn trong lớp khi giải thỉnh thoảng lại hỏi: “Bài này có Ko không thầy” và nhận được cái lắc đầu nghiêm khắc. Khi bạn báo thầy lời giải thì bạn và thầy sẽ trao đổi chỉ tay trên bàn cờ chứ không được cầm quân cờ đi vào. Và thầy không chấp nhận bạn sai! Nếu sai bạn sẽ bị phạt. Nhật Minh và Duy Minh vẫn thường bị thầy phạt nhéo tai và gõ đầu dù đã suy nghĩ rất lâu và nghiêm túc. Vì vậy những bạn nào thiếu kiên nhẫn và lười suy nghĩ chắc chắn sẽ không “trụ” được lớp của thầy.

3.Dạy các em nhỏ thì nếu có thể liên tưởng các bài tập với cuộc sống thực thì càng hiệu quả:

Hình trên là một bài tập đơn giản đen đi đâu bắt chết 4 quân trắng? Khi dạy các em bài này thì tôi hướng dẫn các em liên tưởng đến việc quây một con cá đang tìm cách thoát ra biển lớn! Nếu bắt sai (K10) thì cá sẽ thoát ra biển thế nào? Sự liên tưởng sẽ giúp các em nhớ lâu hình cờ này!

4.Qua cờ vây rèn luyện các tính cách, cư xử cho các em:

– Khi thắng cuộc các em thường “Ye” và thậm chí còn cười đối thủ, ta dạy các em sự tôn trọng đối thủ, biết “ngượng” khi đã thắng đối thủ!

– Khi các em cầm quân cờ thụt ra thụt vào, hoặc di di nhiều điểm trên bàn cờ ta luyện các em tính quyết đoán.

– Khi các em mất một đám quân và muốn bỏ cuộc. ta luyện cho em sự bình tĩnh kiên nhẫn và cho các em hiểu rằng thất bại đó không phải là tất cả, các em còn nhiều cơ hội để gỡ lại.

…..

5.Một bài tập không chỉ là đúng sai mà người dạy phải biết phát triển, cùng học viên đi sâu vào mọi “ngóc ngách” của nó:

Bài tập này khá quen thuộc trong các lớp học cờ vây và giáo viên có thể phát triển bài tập này ra thêm khoảng 10 bài tập “vệ tinh” khác.

Ảnh trên: Thầy Lee (Áo xanh) đang dạy cờ cho Duy Minh và Nhật Minh tại CLB cờ 65 Nguyễn Thông Q3.

Sau khi vô địch năm 2004 thì tôi tình cờ phát hiện một yếu tố ngẫu nhiên là: Chức vô địch thường đến với tôi vào năm chẵn (2000-2002-2004) còn vào năm lẻ (1999-2001-2003) thì “vận bất tòng tâm”! Vì vậy bước vào giải vô địch quốc gia 2005, tôi cũng ý thức được năm nay có lẽ không phải của mình nên cũng không đặt tham vọng gì nhiều và thi đấu rất “thoải mái”. Kết quả tôi đoạt hạng 3 chung cuộc và chẳng có gì để bàn nhiều. Tuy nhiên có 3 sự kiện mà tôi muốn kể:

1/Trần Anh Tuấn đã bẻ gãy “cầu win” của tôi trước anh ấy:

Cho đến trước giải này, tôi đã chiến thắng tất cả các trận đấu gặp Trần Anh Tuấn và đó là những chiến thắng nghẹt thở. Nhưng tại giải này đã có một “bước ngoặt” là Tuấn đã bẻ được “cầu win” của tôi trước anh ấy. Chúng tôi gặp nhau tại ván thứ ba, và tôi đã phạm phải một số sai lầm trong trung cuộc và Tuấn đã không bỏ lỡ cơ hội. Dù không vô địch giải lần này nhưng tôi nghĩ chiến thắng này thực sự rất “quan trọng” với Tuấn, nó mở ra một giai đoạn mới mà anh thắng “giòn giã” trong các cuộc đối đầu với tôi.

2/Trận chiến Tuấn – Thành và những “giai thoại”:

Tuấn – Thành là hai anh em ruột và đều là cao thủ cờ vây (và cả cờ vua nữa!). Tuy nhiên những trận chiến cờ vây giữa họ có thể nói là những trận chiến ăn thua nhất, quyết liệt nhất (hơn cả những trận giữa tôi và Tuấn rất nhiều). Dường như đó không phải là là cờ nữa mà là sự thể hiện những quan điểm cờ, cá tính, cái tôi ở mức cao nhất.Nhớ lại những ngày “đi bụi” thời tuổi trẻ, chúng tôi (Duy, Khương, Thắng, Phước, Thừa…) tụ tập sinh hoạt ở nhà Tuấn-Thành-Tín chơi đủ món như đánh “fỏm”, bài cào, cá ngựa và dĩ nhiên không thể thiếu đó là cờ vây. Khi đêm đến cái thú của bọn tôi là ngồi xem Tuấn và Thành đánh cờ và thi nhau cười bể bụng! Hai anh em vừa đánh vừa tranh luận, cãi nhau. Ván cờ thì đầy rẫy sai sót và khác thường! Họ không phát triển đất đều bàn cờ mà thường “đánh lộn” ngay từ đầu và cứ từ một nhúm quân đánh lộn đó mà “phình” ra rất mắc cười! Và anh em chúng tôi ngồi ngài bình luận, kích thêm vào khiến ván đấu càng thú vị!

Trở lại nói tiếp giải đấu, sau khi Tuấn thắng tôi, trận đấu Thành – Tuấn là trận “đinh” của giải lần này, và tôi trực tiếp “mục kích” trận đấu này.Đây quả là một ván đấu chất lượng không cao và sai lầm nối tiếp sai lầm. Người thua là người sai lầm cuối cùng và đó chính là Tuấn! Trong ván anh có rất nhiều cơ hội thắng trận nhưng cái tính “gàn” đã một lần nữa cản anh bước lên bục cao nhất. Thành thì thi đấu dưới sức mình, lạc nước quá nhiều. Có lẽ anh không nghĩ nhiều về cờ mà nghĩ làm sao để triệt những “ý định” , “những nước đi yêu thích” của Tuấn! Nhưng cuối cùng anh vẫn giành chiến thắng để đi đến ngôi vô địch giải lần này.

Cần nói thêm là sau khi thắng Tuấn thì hôm sau Thành gặp tôi và anh thắng tôi một cách thuyết phục. Đây là chức vô địch quốc gia lần đầu tiên của Thành và chiến thắng của anh  hoàn toàn xứng đáng!

3/Tôi “Happy” vì thắng “hiện tượng” Bùi Lê Khánh Lâm:

Nói về giải này có lẽ điều duy nhất làm tôi “khoái” là thắng “hiện tượng” Bùi Lê Khánh Lâm! Tôi có một “tính xấu” là khoái “trị” các kỳ thủ trẻ đang lên. Năm 2005 Lâm nổi lên là một kỳ thủ trẻ có phong độ ấn tượng, đánh đâu thắng đấy. Tại giải vô địch TP.HCM năm 2005 Lâm thắng cả Tuấn và Thành đoạt chức vô địch (Tôi không tham dự mà làm trọng tài). Đến giải toàn quốc 2005 thì Lâm thắng luôn cả Hoàng Nam Thắng và Trần Trung Tín. Như vậy là Lâm đã thắng cả 4 “đại tướng” trước khi gặp tôi. Và tôi và Lâm đã có cơ hội gặp nhau tại ván cuối của giải và tôi cầm đen. Trận này mang ý nghĩa là tranh hạng 3 nhưng với tôi nó còn có ý nghĩa “sâu xa” hơn: “Ah, 4 đại tướng đã bị Lâm vượt qua nhưng ta là đại tướng cuối cùng sẽ không để Lâm vượt qua”! Hi hi, quả là suy nghĩ  thật là ….Vì thế tôi đánh rất quyết tâm và nghiêm túc ván này. Hai thầy trò fighting loạn xạ trong ván và vận may lại đến với tôi. Ở tình huống quyết định xuất hiện một đòn chinh mà tôi ở thế bắt, trên đường đón chinh thì toàn là những bức tường dày của trắng nhưng thật may là lại xuất hiện “một con ghẻ” nằm lọt thỏm trong đó và nhờ nó mà tôi thắng được đòn chinh! Thắng ván này tôi đoạt hạng 3 chung cuộc, một thành tích theo tôi là OK.